St. V

De Sint-Verhaegenherdenking en -stoet

Op Sint-Verhaegen (20 november) herdenken de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en de Université Libre de Bruxelles (ULB) ieder jaar hun stichter Pierre-Théodore Verhaegen. Op die dag startte in 1834 het eerste academiejaar aan de ULB. De stichting van de universiteit wordt in de 19de eeuw gevierd met een dag vrij. In 1888 besluiten de studenten om die dag hun sympathie te betuigen aan Verhaegen als inrichter van een vrij en wetenschappelijk onderwijs, zonder bijgeloof en onverdraagzaamheid. Met tweehonderd komen ze bijeen rond het standbeeld van Verhaegen en trekken daarna – zeer netjes gekleed – in stoet naar het kerkhof om bloemen te leggen op het graf van hun ‘idool’. De pers spreekt ironisch van een ‘canonisatie’ van Verhaegen: Sint-Verhaegen is geboren.

Op deze jaarlijkse traditie brengen de vrijzinnig-humanistische erfgoedgemeenschap en haar universitaire gemeenschap een eerbetoon aan de stichter(s) van de universiteit. St. V bestaat uit twee delen: een officiële herdenking en de studentenstoet. ‘s Ochtends, tijdens het officiële gedeelte, komen de leden van de erfgoedgemeenschap samen op de VUB en vertrekken ze met bussen naar de Nationale Schietbaan om er bloemenkransen neer te leggen bij het Ereperk der Gefusilleerden. Daarna volgt een bloemenhulde op de begraafplaats van Brussel (Evere) bij de graven van Théodore Verhaegen en Frans Kufferath (een ULB-student die sneuvelde in 1940 en die symbool staat voor alle studenten die het leven lieten als soldaat of als verzetslid). Op de campus van de ULB worden bloemen neergelegd bij het monument voor de Groupe G (een verzetsgroep van oud-studenten en professoren tijdens WOII). Daar (of in de Grote Hal) hebben ook de speeches plaats. In de periode na WOII tot 1969 hebben de Vlaamse studenten hun spreekrecht op St. V vaak gebruikt om de verdere verdubbeling van de ULB te eisen. Dit is uiteindelijk gelukt en die dag heeft daarom voor de Vlaamse studentengemeenschap een bijzondere betekenis. Sint-Verhaegen is dus zowel een dag van herinnering aan het engagement van de vorige generaties – waarvan sommigen hun leven gaven – als het vieren van de vrijheid en het openlijk bekritiseren van de huidige maatschappij, waarbij de eigen Universiteit niet gespaard wordt. Een laatste hulde vindt plaats bij de standbeelden van Théodore Verhaegen en Francisco Ferrer op de Rooseveltlaan. Traditioneel sluit de Brusselse burgemeester de ochtend af met een ontvangst en drink in de Gotische Zaal van het Brusselse stadhuis.

Veel studenten hebben de week van tevoren in de stad gebedeld, zodat ze drinkgeld hebben op de dag zelf. ‘s Middags gaat de stoet van start. In vol ornaat, met vlaggen en de nodige drank zakken de studenten rond de middag af van hun campussen naar de Zavel. Daar verbroederen ze met studenten van hogescholen en universiteiten uit heel Brussel. DJ’s en studentenfanfares trekken het grote studentenfeest op gang: de studenten zingen, dansen en drinken. Op de Zavel tonen de studentenverenigingen hun panelen en spandoeken. In navolging van 1888 klagen ze met maatschappijkritische tekeningen en slogans de wantoestanden in de wereld aan. Jaarlijks wordt er een thema bepaald dat inspeelt op de actualiteit. Sommige verenigingen werken weken aan hun panelen en spandoeken en produceren creatieve parels die tot nadenken stemmen. Antiklerikale thema’s en kritiek op maatschappelijk onrecht (apartheid, fascisme, de schending van mensenrechten, migratie, enz.) keren vaak terug. Na de stoet keren de studenten terug naar hun campus waar eetmalen en een grote fuif plaatsvinden.

Sociaal-culturele betekenis van de herdenking en stoet

Sint-Verhaegen is een feest van de vrijheid en heeft een sterk verbindende rol. De studenten van het hoger onderwijs in Brussel komen – los van hun politieke of levensbeschouwelijke opvatting – in een sfeer van broederlijkheid bij elkaar. Met de stoet nemen ze Brussel in en tonen ze dat Brussel ook een studentenstad is. Manneken Pis doet mee, hij draagt die dag een klak en een labojas en een bezoek aan zijn standbeeld is een vaste gewoonte voor veel studenten. Maar St. V is ook het moment waarop verschillende generaties met elkaar kennis maken en waarop tal van alumni jaar na jaar opnieuw afspreken. In de massa lopen ook bestuurders en personeel van de universiteiten en hogescholen mee, waarvan sommigen voor de gelegenheid hun klak (en eventueel hun toga en/of hun lint) nog eens bovenhalen om hun trouw aan het engagement om de wereld te verbeteren te hernieuwen. De grenzen tussen de kersverse student en de alumni vervagen daardoor.

In 2015 werd de stoet verboden (terreurdreiging). Voor de studenten betekende dat toegeven aan de angst en daarom zakten er velen toch af naar Brussel, maar zonder vrachtwagens en dj’s. Op de Zavel werd een zwarte vlag met daarop ‘No Fear’ geheven.

De St. V-gemeenschap

De VUB en de ULB organiseren het officieel gedeelte. De stoet wordt georganiseerd door de studentengemeenschap. Het Brussels Studentengenootschap (BSG) en haar Franstalige tegenhanger, de Association des Cercles Etudiants (ACE) staan in voor de praktische en de logistieke organisatie en voor de veiligheidsmaatregelen. Dit gebeurt in overleg met elkaar, met de stad Brussel en met de politie. Het BSG en ACE roepen ieder jaar op voor een ontwerp voor de medaille en laten de medaille slaan om ze te verkopen. Andere kringen ontwerpen ook medailles waarbij ze hun eigen visie op het thema drukken. De studentenkringen zorgen jaarlijks voor een eigen creatieve inbreng in functie van het thema. Toen ze nog met camions naar Brussel afzakten werden deze rijkelijk versierd. Sinds 2015 zijn er geen camions meer en gebeurt dat aan de hand van spandoeken en panelen.

Tal van alumni en oud-werknemers zakken met St. V af naar Brussel, maar de viering van St. V beperkt zich niet tot de studentenstad alleen. Tijdens WOI en WOII, toen de universiteit gesloten was, vonden herdenkingen plaats in De Panne en in Londen. Vandaag de dag zijn de alumni van de VUB en de ULB verspreid over de hele wereld en organiseren zij ook lokaal herdenkingen (Londen, New York, Beiroet).

Ook dit is St. V

Tijdens St. V werd en wordt niet enkel hulde gebracht aan de stichter van de ULB, Théodore Verhaegen, maar wordt ook eer betoond aan al diegenen die het gedachtegoed van ULB en VUB verdedigd hebben, ook onder moeilijke omstandigheden. In het verleden – en in vele gevallen ook nu nog – ma(a)k(t)en volgende bloemenhuldes deel uit van de officiële herdenking:

  • – bloemenhulde voor de gefusilleerden aan de Nationale Schietbaan (Kolonel Bourgstraat);

  • – bloemenhulde aan de standbeelden van Francisco Ferrer en Pierre-Théodore Verhaegen (Franklin Rooseveltlaan);

  • – bloemenhulde aan het monument ter ere van Groupe G (Campus Solbosch, Square G), de verzetsgroep opgericht in 1942 door professoren en oud-studenten van de ULB;

  • – bloemenhulde aan het graf van Franz Kufferath (begraafplaats van Brussel), gesneuveld op 11 mei 1940 te Eben-Emael (van 1945 tot ca. 1955 werd hulde gebracht aan deze ULB-student en in 2017 wordt deze traditie hernomen);

  • – bloemenhulde aan het standbeeld van Tijl en Nele (vijvers van Elsene), monument ter ere van Charles De Coster, auteur van de “La Légende et les Aventures héroïques, joyeuses et glorieuses d’Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandres et ailleurs”;

Opiniestukken, artikels, getuigenissen

Jaarlijks wordt er o.a. in De Moeial, op VUB Today, e.d. aandacht besteed aan St. V. Een kleine greep uit het aanbod:

St. V in de media

Ook de (nationale) media besteden al jaar en dag aandacht aan de Sint-Verhaegenherdenkingen. Online kan je heel wat artikels terugvinden, zowel oude als (meer) recente. De Koninklijke Bibliotheek van België het en Amsab-Instituut voor Sociale Geschiedenis hebben de periode 1884-1950 van de krant Vooruit gedigitaliseerd. Hierin vind je verschillende artikel(tje)s terug over de Sint-Verhaegenviering in die periode (o.a. op 22 november 1934 (p. 1), op 22 november 1936 (pp. 1-2) en op 22 november 1950 (p. 3) verschenen artikels). Meer recente artikels vind je terug in Het Nieuwsblad (19/11/2012), De Redactie (17/11/2015), Het Laatste Nieuws (19/11/2015), Metro (14/11/2016), La Libre (18/11/2016), BRUZZ (19/11/2016), De Morgen (11/2016) e.d.m.

 

Op het internet kan je ook heel wat foto- en videomateriaal terugvinden van de verschillende St. V’s: uiteraard in de catalogus van CAVA, maar ook op websites als YouTube, Facebook,… Je kan ook altijd het sensibiliseringsfilmpje dat Studiekring Vrij Onderzoek maakte, bekijken.

Tentoonstelling 150 jaar Vlaamse studenten in Brussel

In de tentoonstelling 150 jaar Vlaamse studenten in Brussel werden enkele panelen gewijd aan Sint-Verhaegen. (Klik op de afbeelding om deze te vergroten.)

Reacties gesloten